Benvida

“Benvido/a á III Xornada Interuniversitaria Galega de Innovación Docente. Un ano máis, as tres universidades galegas traballamos de forma conxunta para consolidar un espazo de reflexión e intercambio de experiencias para mellorar o ensino e a aprendizaxe na educación superior. Nun contexto de transformación dixital e metodolóxica, os e as docentes non podemos ficar illados.

A innovación docente converteuse nun eixe central do debate educativo actual. A velocidade dos cambios tecnolóxicos, a transformación da sociedade do coñecemento e a diversidade do estudantado expoñen desafíos que obrigan a repensar non só as metodoloxías de ensino, senón tamén o rol do docente, a forma en que se avalía a aprendizaxe e a misión das institucións educativas.

O acceso a recursos tecnolóxicos transformou o panorama educativo, pero o verdadeiro desafío é utilizalos cun propósito pedagóxico claro. O ensino non pode limitarse a dixitalizar materiais tradicionais, senón que debe aproveitar as potencialidades da intelixencia artificial (IA), a realidade aumentada, a gamificación e a aprendizaxe en liña para crear experiencias máis interactivas e personalizadas. Así mesmo, é imprescindible reducir a fenda dixital que afecta a estudantes con menos recursos e ter en conta a pluralidade de contextos culturais, sociais e persoais dos e das estudantes. Isto implica deseñar contornas accesibles e metodoloxías que respondan a diferentes ritmos e estilos de aprendizaxe. Un enfoque inclusivo non só favorece a equidade, senón que enriquece a aprendizaxe colectiva ao integrar perspectivas diversas.

A innovación docente tamén se enfronta a resistencias culturais e institucionais. Moitos centros educativos manteñen estruturas ríxidas que dificultan a implementación de novas metodoloxías. Superar estas barreiras require fomentar unha cultura institucional de apertura, experimentación e colaboración. O proceso de innovación non é posible sen docentes capacitados. A formación continua en metodoloxías activas, uso pedagóxico da tecnoloxía e xestión da diversidade é indispensable. Con todo, esta formación debe estar acompañada de recursos, tempo e apoio institucional para que os cambios sexan sostibles.

O estudantado actual convive cunha sobrecarga de estímulos dixitais que compite co tempo de estudo. O reto para os docentes é manter a atención e a motivación mediante experiencias de aprendizaxe significativas, prácticas e vinculadas co mundo real. A gamificación, os proxectos interdisciplinares e a aprendizaxe-servizo son estratexias útiles neste sentido. O auxe da intelixencia artificial supón un reto e unha oportunidade para a docencia. Por unha banda, pode mellorar a personalización da aprendizaxe e ofrecer retroalimentación inmediata. Por outro, expón dilemas éticos sobre o plaxio, a autoría e a dependencia tecnolóxica. O reto é integrar a IA de maneira responsable, fomentando a reflexión crítica e o seu uso como complemento ao proceso de aprendizaxe.

As formas tradicionais de avaliación, centradas en exames estandarizados, xa non responden ás necesidades do mundo actual. É necesario migrar cara a avaliacións que valoren competencias como a creatividade, a resolución de problemas e o pensamento crítico. A avaliación formativa, a autoavaliación e a coavaliación aparecen como alternativas para medir procesos, non só resultados.

En conclusión, a innovación docente non debe entenderse como a simple incorporación de novas tecnoloxías, senón como un proceso integral que busca transformar a forma en que se ensina e en que se aprende. Este proceso esixe o compromiso de todas as partes involucradas: docentes, estudantes, familias e institucións. Só a través dunha visión compartida, centrada na inclusión, a ética e a mellora continua, a educación poderá responder aos retos dunha sociedade globalizada e en constante transformación.
Disto vai a terceira edición destas xornadas, a da consolidación: de innovar para mellorar”.

Alfonso Lago Ferreiro.
Vicereitor de Titulacións e Innovación Docente da Universidade de Vigo.